XE ĐAP LÀ MỘT ƯỚC MƠ
Bạn
đọc mến,
Thời này ra
đường chắc hẳn chúng ta thấy xe cộ chạy đầy đường. Đông nhất là xe hai bánh rồi
đến xe bốn bánh. Tất cả đều tân kỳ, đẹp mắt. Cảnh này khác xa so với ba bốn
thập niên về trước. Khác đến nổi, sắm chiếc xe đạp coi bộ quá khó khăn,
còn nói gì đến chuyện "xe nổ, xe hơi". Nhắc đến chiếc xe đạp, phải
nói đến đồ phụ tùng, tức là những thứ cần mua để lắp ráp cho xe đạp, hay những
lúc nó bị hư hỏng. Ngày đó, có được phụ tùng ngoại nhập tức là đồ nước ngoài
thì chúng ta lại càng quý biết chừng nào. Mơ có phụ tùng ngoại nhập ư? thật ra
chỉ có đồ Trung Quốc hay vài nước XHCN thôi. Tuy thế, nó cũng tốt hơn nhiều phụ
tùng làm tại Chợ Lớn, sau năm 1975: những thứ đã ít ỏi lại càng mau hư. Viết ra
đây, có thể thế hệ sau cho là người viết 'ưa ca cẩm' quá cái thiếu thốn năm
xưa, nhưng thực ra đây là mẫu chuyện có thật của chính người viết. Mục đích
viết lại nhằm giúp ai tuổi đã già thì nhớ lại một thời đã qua, để tự thỏa mãn
với cảnh sống hiện tại. Giới trẻ thì bớt tiêu xài hoang phí hay đua đòi vật
chất xa hoa.
Khó quên một thời bao cấp
--thủ kho to hơn ...thủ trưởng
- Đến lượt tôi đấy đồng chí à?
- Tui tui o ơi !
“ĐÙM-XÍCH – LÍP” LÀ MỘT GIA TÀI
Người
viết xin kể hầu quý bạn nghe một chuyện đời, chuyện người dân mình trong đó có
gia đình tôi sống trong thời "bao cấp", cái thời mà "thủ kho to
hơn thủ trưởng". Nghe qua thì tưởng nói chơi cho vui tai; thật ra nó
có thật trong bao chuyện 'quỷ tha ma bắt' khi dân mình tưởng như đang trở về
cái thuở hồng hoang. Khi cuộc thế đổi dời -sau 1975- mọi thứ từ nhỏ đến
to đều 'cực kỳ' quý và hiếm.
Trong
những mẩu chuyện có thật, cười ra
nước mắt có câu chuyện về chiếc xe đạp của gia đình người viết. Thời
gian đó, gia đình tôi có bầy con dại sống nhờ vào đồng lương cũng 'bao cấp' của
vợ cùng cái cuốc- cái rựa của một người chồng sống nhờ nương rẫy.
KHÓ QUÊN MỘT THỜI BAO CẤP
Năm đó (1991) vợ tôi là giáo viên cấp 1 thuộc một phân hiệu của Trường Phổ Thông
Cơ sở xã Sơn Mỹ, thuộc Phòng Giáo Dục H. Hàm Tân tỉnh Thuận Hải (Bình
Thuận). ƯU TIÊN của Phòng,-tức là phòng giáo dục dưới Huyện- năm đó coi bộ
'chiếu cố' lên trường Tiểu Học Xã Sơn Mỹ-đó là được chia cho một số "đùm
xích líp”!
Chắc
bạn đọc thắc mắc rằng "đùm xích líp"
là cái chi chi?
Người viết xin thưa với bạn đọc rằng, đó là ba thứ quan trọng cho xe đạp
: trục bánh, dây sên (chain) và cái
trục răng (roue libre). MỘt thời, xe đạp là phương tiện chính cho
người dân VN; riêng các thầy cô giáo ôi chao là cần!
Ôi
chiếc xe đạp! thật sự là cả "một gia tài"!
Nếu
nó may mắn được nhà tôi 'trang điểm' thêm những phụ tùng hàng ngoại thì
giá trị của nó tăng thêm gấp mấy lần! Dĩ nhiên, niềm hãnh diện của người chủ
cũng tăng theo.
Trên
- tức là Sở Giáo Dục Thuận Hải đóng ngoài Phan Thiết "phân phối" cho Phòng GD Hàm
Tân; Phòng "phân phối" cho
Xã . Cái khó bắt đầu ló dạng cho trường vợ tôi đang dạy năm này do mỗi thứ chỉ
có "một cái thôi"!
"Một cái thôi" là sao? nghĩa
là : một cái xích, một cái líp và...riêng 'đùm' tức là trục cho "nan hoa
"( hay căm xe) được HAI cái mà lại ISUZU của Nhật mới 'hách' chứ. Ai cũng thích. Cô nào thầy nào
cũng đòi mua cho được. Trường vợ tôi không biết giải quyết sao, mới nghĩ ra
cách "bốc thăm" do
khi bình bầu, chọn xét thì
ai cũng nêu được lý do "rất cần ,
rất rất tối thiết" cả! nghĩa
là ai cũng bầu "cho mình "
thôi!
-Ha! ha! ha!
Cái số may năm đó đến với vợ chồng tác giả; nghĩa là vợ tôi bắt thăm trúng luôn hai cái ĐÙM. Mua được hai cái ĐÙM với giá "phân phối" coi như nhà tôi 'trúng số' vì giá ngoài phải bạc ngàn mới mua được cặp đùm của Nhật này. Ôi da, niềm vui chưa được bao lâu thì hai vợ chồng lại có cái băn khoăn khác. Không lý cặp đùm quý thế lại bỏ vào chiếc xe thồ bằng sắt nặng nề cục mịch của tôi sao? Ái dà, phải có chiếc xe đạp đầm mới được. Nhưng tiền đâu ? Rõ ràng là khổ trí, khi không trúng hai cái đùm làm chi? Dĩ nhiên, bán ra thì có người mua lại ngay thôi, lại kiếm được bạc ngàn. Nhưng biết bao giờ có được dịp may trúng được thứ "đồ ngoại" như hai cái đùm Nhật đang ở trong tay vợ chồng tôi đây?
VỢ TÔI DÁM TO GAN ĐI BUÔN MỰC!
Thật
khen cho vợ tôi, một người luôn có nhiều sáng kiến; lại còn "táo bạo"
hơn Lúa tôi là đằng khác. Một ngày vợ tôi nảy sinh ra ý định đi buôn một chuyến
mực. "BUÔN MỰC" hai chữ này
tôi nghe như "sét đánh " vì tính nhát gan, tưởng tượng đến hình ảnh
cái trạm Lán Gòn mà đã run rồi. Vợ tôi nói là làm, nhưng cũng an ủi tôi rằng
"trúng trật chi cũng làm một chuyến thôi".
Hàm
Tân đang vào mùa 'rộ' mực, tức là vào chính vụ của nghề câu mực. Mặt hàng
xuất khẩu này trên Sài Gòn đang 'hút cũng có nghĩa là khan hiếm. Con buôn
từ Hàm Tân ra vô rộn ràng. Người trúng khá nhiều mà kẻ mất cũng lắm? chung quy
chỉ có những cái trạm "quản lý thị trường" là "mập"
thôi. Vợ tôi trút tất cả tiền bạc trong nhà kèm thêm tháng lương mới nhận, về
La Gi "liên hệ" được một số mực khá đẹp gói ghém trong những hành lý
nhìn qua không giống con buôn chút nào. VỢ tôi lên Sài Gòn khi trời rất sớm.
Tôi ở nhà lòng phấp phỏng lo âu, bụng nóng như lửa đốt. Nóng lòng và lo quá,
tôi thắp nhang nơi bàn thờ Ông Địa tới
hai, ba lần:
-Lạy Phật Bà thương nhà con, lạy Ba Ông Táo, lạy Ông Địa Ông Thần Tài thờ trong nhà con ...xin thương nhà con nghèo phò độ cho vợ con trót lọt một chuyến này thôi !!!
Nhà vợ chồng người tiều phu này quả nghèo. Mái tranh vách đất có hình ảnh hôm nay còn giữ lại làm bằng. Thế nhưng khi nào cũng có nhang khói cho cái am thờ nho nhỏ Ông Địa, Ô Thần Tài đặt một góc nhà ngó chênh chếch ra cửa trước. Trái mãng cầu nào to Lúa tui ưu tiên đặt cúng Ông Địa, Ô Thần Tài. Trong bụng luôn mong cầu ơn hai ông phò hộ cho gia đạo an vui, làm ăn khấm khá. Làm ăn thì chẳng làm ăn gì, chỉ mong "vợ con đi buôn một chuyến này vô Sài Thành trót lọt" cho nhà con nhờ!
Trời
vừa xế chiều bỗng tôi nghe tiếng lũ con reo mừng trước
nhà. Tiếng thằng cu anh kêu mấy đứa em, giọng nó nghe to nhất:
-Mạ về! mạ về bây ơi... mạ về!
Tôi
đang làm cỏ vườn sau nghe con reo to vội vứt cuốc, chạy ra...
Vợ
tôi về nhà rồi thật. Mặt mày nàng xem hớn hở, trên tay còn khệ
nệ xách thêm cái khung xe đạp đầm còn bọc trong giấy báo.
-Lọt
khôn? lọt khôn?
Tôi
hấp tấp hỏi vợ tuy trong lòng đã thấy mừng.
-Răng
không lọt, mặt tui phải mặt con buôn mô mà họ để ý?
Vợ tôi vui vẻ cười tươi trả lời. Vợ chồng người viết nhân đây không
quên cám ơn anh vợ tức thầy Nguyễn Bảo
từng dạy tại Trung Học tại Quảng Trị. Người anh này đã bỏ công qua tận Chợ Lớn
mua giúp cho cái khung xe đạp vừa ý. Hi vọng người anh vợ tuổi hạc năm nay đã cao nhưng mong anh còn nhớ. Đó là cái khung xe trong cái hình đầu bài
trong bài này. Bà Hai Lúa đi buôn mua cái khung xe đạp này ra còn nhắc chuyện
Thầy Bảo còn đem cả cái máy tính
điện tử theo để cộng trừ nhân chia cho mau và chắc ăn nữa. Hình ảnh
này mới cho bạn đọc biết một thời ‘bao cấp’ vật chất khan hiếm đến mức độ
‘kinh hoàng’.
Chuyến
đi buôn mực độc nhất đó, vợ tôi kiếm được tám trăm vừa đủ mua cái khung xe đạp
đầm của tiệm Tân Thành nào đó trong Chợ Lớn. Mua xong vợ tôi chỉ còn đủ tiền xe
ra Hàm Tân chẳng dư trự nào để mua ít bánh mì Sài Gòn? Quà Mì Sài Gòn là
một"hương vị" đất Sài Thành ai lên đó về đều lể mể mang trên
tay. Dù không quà, nhưng cả nhà ngắm cái khung xe đạp mới ai nấy đều vui
sướng rồi chẳng còn đòi hỏi gì thêm nữa.
xe
đạp ơi! một thời có mặt trên báo LIFE của Mỹ. Có lạ đời người ta mới lên hình
bìa một tờ báo lớn Hoa Kỳ
Khung xe
có rồi, nhưng chưa hẳn là một chiếc xe đạp trọn vẹn? Tháng tiếp theo vợ tôi
phải ký cóp dè xẻn tiền lương, bán thêm mướp bầu, vài con gà nặng
ký dồn lại để mua thêm những phụ tùng linh tinh cho nó. Trước sau gì chiếc
xe đạp mới cũng thành hình. Khi đem chiếc xe mới ráp từ chợ Tân
Sơn, tức là ngôi chợ chính của Xã về, tôi quay vòng cái xích xe đạp
nghe sao? Ôi tiếng líp chạy "ro ro" nghe sướng hai lỗ
tai làm sao! Bầy nhỏ ra chiều thích chí. Từ cu anh tới cu em, chúng ngồi
chồm hổm hai bên nhìn tôi loay hoay, quay trở...
-Xích
líp Trung Quốc đó mà! răng không tốt được?
Mê
nhất là "cặp đùm"-tức là hai cái trục vành xe- Ôi đẹp làm sao!
màu nhôm trắng bạc, nổi bật giữa hai vành xe "láng xì cón". Cái khung
xe đạp đầm màu xanh da trời mới tinh khôi... tất cả cộng lại làm tôi ngắm không
biết chán. Từ nay vợ tôi có chiếc xe đạp mới để đi họp. Có công chuyện đạp về
thị xã LaGi, về huyện cũng đỡ tủi với bà con.
DỊP TÔI "GIANG HỒ" BẰNG CHIẾC XE ĐẠP MỚI
Nương rẫy lâu ngày cũng buồn. Hôm
đó tự nhiên "máu giang hồ "
trong tôi lại nổi lên, tôi bàn với vợ xin đi thăm Phan Thiết một
phen:
-Cho anh đạp chiếc xe mới ra chơi Phan Thiết luôn nghe?
Không ngờ vợ tôi lại dễ dàng đến thế , ưng thuận cho tôi đạp xe một mình
ra tận ngoài kia , một đoạn đường xa xôi hơn bảy mươi cây số.
Trước
mắt tôi một con đường thênh thang , như rộng mở chào đón một người 'lãng tử'.
Chiếc xe đạp mới là những gì vui sướng, phấn chấn, làm tôi đạp xe không
biết mệt. Bao hệ lụy của những đợi chờ phương tiện, hết vé còn vé , giá
chợ đen chợ đỏ , tôi chẳng cần biết. Hơi nóng hừng hực của những chiếc xe phải
chạy bằng than , lúc này chẳng còn trong trí óc tôi nữa.
Chiếc xe đạp mới toanh chạy bon bon qua cầu Suối
Đó, lên dốc. Qua trạm Lán Gòn, tôi chỉ dám liếc nhanh chiếc xe đò đang đậu kia.
Hai con mắt 'sắc như dao' của những người quản lý thị trường? Bao nét mặt tái mét, sợ sệt, những
người khách bị xét hỏi. Tôi đạp nhanh qua trạm y như họ
kêu mình lại xét hỏi không bằng? Ngã ba Bốn Sáu, Rừng Lá, Hàm thuận Nam
... tôi tha hồ đạp xe trên con đường trải nhựa. Thỉnh thoảng tôi dừng đạp
lắng nghe tiếng "rô líp" kêu ro ro 'mà khoái hai lỗ tai làm sao.
Tân
Lập và những lò gạch qua mau. Tiếp đến là những thửa ruộng của Hàm thuận
Nam. Càng gần thành phố Phan Thiết, con đường quốc lộ càng rộng hơn
thêm. Lâu rồi, tôi chưa ra lại Phan Thiết sau cái năm em gái tôi làm dâu ở
đây. Nay cái gì đối với tôi cũng lạ, cũng ưa nhìn? Chả trách do bao năm tôi mịt
mù nơi vùng nương rẫy. Nay tôi đang có một ngày, tận hưởng không khí phiêu lưu
khi đang đạp chiếc xe đạp mới trên con đường dài "thiên lý".
Làn
gió biển mát mẻ từ cánh đồng ruộng thổi vào mặt tôi mang theo hơi rơm
rạ vẫn còn từ những vùng ven Thành Phố Phan Thiết. Xa xa, trước mắt có
ngọn tháp Chàm nào đó đang ẩn hiện trên sườn núi vàng sậm. Phan Thiết gần
rồi, còn khoảng chục cây nữa là cùng.
hình- Ruộng muối
Nhà vợ chồng em gái Đinh thị Minh Tâm tôi ở Ngã Tư Hàm Thắng (xã Hàm Thắng) do đó tôi có dịp đạp xe
qua cầu Phan Thiết ngắm nhìn đoàn tàu cá dưới kia. Cảnh tàu bè sông nước không
thay đổi gì so với trước 1975. Tôi có dịp đạp xe qua cánh đồng làm muối mênh
mông . Ngọn gió biển thổi mát rượi, cảnh vật yên tĩnh dần dần khi tôi đạp xe xa
dần Phan Thiết. Phía trước mặt, xa xa là ngọn núi lở lói hướng quận
Tuy Phong ẩn hiện ngôi tháp Chàm. Tôi sẽ không ra tới đó vì sắp tới nhà vợ
chồng em gái tôi. Gia đình em tôi ở ngã tư Lại An cách Thành Phố độ năm cây số.
Tôi
không nhớ lúc này có huýt sáo khi đang đạp xe chăng? Nhưng thứ cảm giác đậm
nhất cho đến lúc này tuổi về già tôi vẫn còn nhớ. Đó là niềm vui mộc
mạc nhất trong đời: được phiêu lưu với chiếc xe đạp mới trên đoạn đường dài.
Niềm
vui ngày đó là hạnh phúc của một gia đình nghèo. Đúng ra chính đó là một
"nét nghèo" như nhau cho tất cả mọi nhà khi cùng chung "cảnh
ngộ". Một niềm vui sướng sao quá 'lạ
lùng' khi chúng ta so với đời nay mọi thứ, mọi nhu cầu thật sự quá thừa
mứa, sẵn sàng. Niềm lạc thú đến rất thật khi con người ta sống trong thiếu
thốn tận cùng để rồi thỏa mãn một ước ao. Hình ảnh ngày xưa cho những ai
từng sống hay dãi dầu trên bao đoạn đường quê hương 'ngập tràn' xe đạp. Có như
thế chúng ta mới thấm thía được hạnh phúc cho ai vừa có trong tay thứ của
hiếm hoi từng được đặt tên là ĐÙM- XÍCH- LÍP. /.
-0-0-0-
No comments:
Post a Comment