Kính nhớ hương linh nhạc phụ- ông
Trần văn Tuy, nguyên Thường Vụ Tiểu Khu Quảng Trị trước 1972
***
-Mời! mời! mời mấy eng! mấy chú!
Mâm cúng cơm mới của nhạc phụ
tôi vừa tàn hương và đang dọn xuống. Khách khứa trong nhà chẳng ai
xa lạ. Lui tới gì tôi cũng gặp chú Bửu chú A, chú Mạnh và ông Hai Than là bốn
người mà ông gia tôi thân nhất. Những lúc trống vắng, ngày đơm tháng kỵ tết
nhất, ông năng lui tới nhà mấy chú này. Lợp nhà dựng cửa chi, chẳng bao giờ
thiếu vắng mấy người hàng xóm thân thiết đó. Khác với mọi năm, mâm
cơm mới hôm nay có "chuyện lạ" để bà con bàn tán tới thêm vui cửa vui
nhà, đó là gạo chuyện lúa “Xê Ka”? Lạ thật? hai tiếng kia tôi nghe sao thì
viết lại chứ chưa bao giờ đọc được bằng chữ nên chẳng biết nó đúng hay sai? Tôi
phải nhận rằng nó là loại lúa quý. Sao mà không quí? Giống lúa gì
mà vừa ngon vừa ngắn ngày nhất: chỉ non hai tháng là có ăn. Ông gia tôi
không biết kiếm đâu ra giống quý như thế? Trong thôn Cam Bình, nhạc phụ tôi làm nông không thua ai. Ngày trước trong quân đội ông là một Thường Vụ tháo vát; hôm
nay tuy "cày sâu cuốc bẫm”, Người cũng dạn dày kinh nghiệm thuộc lớp
"lão nông tri điền" việc với ruộng nương khiến người con
rể như tôi thật lòng thán phục.
Mâm cúng cơm mới dọn xuống cái bàn chính,
giữa nhà. Mẹ gia tôi tất bật bếp núc nên ậm ừ lấy lệ chứ trước sau gì bà cũng
chối từ và chạy lui xuống bếp lo nấu nướng thêm. Ngày xưa khi nào
cũng vậy, đàn ông ưu tiên ngồi bàn giữa. Người con rể như tôi hôm nay may mắn
được ưu ái cho ngồi chung với ông gia cùng mấy chú. Cánh đàn ông chuyện trò
tương đắc hơn nhất là khi "khề khà" thêm chút rượu. Rượu vào thì lời ra, lời đây là tình xóm làng vui vẻ bộc lộ ra trong ngày họp mặt. Phải vậy
chớ, nói ra cho vơi đi bao ngày cuốc cày, rìu rựa, nay quá chai tay!
Cái
lệ cúng cơm mới hàng năm thật ra vào thời này ít ai còn
giữ. Thế mà vào làm rể trong nhà tôi mới biết ba vợ tôi từ khi vác cái cuốc lên
vai vẫn còn duy trì cái lệ ấy. Đất ruộng hiếm hoi, một mùa về chẳng
đặng là bao nhưng ông không đợi được mùa, lúa vô đầy ăm ắp mới bày chuyện cơm
mới. Đối với người dù được mùa hay mất ông vẫn cúng một mâm cơm cho đủ lễ vừa
tạ ơn đất đai vừa cùng gia đình liên hoan cho quên đi tháng ngày nặng nhọc.
Chén tạc chén thù, ba tôi và mấy người khách gật gù khen loại gạo Xê Ka nấu ra
miếng cơm "thơm lạ, thơm lùng”?! Thêm vài ba chung rượu, rồi từ chén
cơm thơm, từ nguồn gạo quý đó và cái ý cuối cùng trong câu chuyện cơm mới là chú
nào cũng xin ông gia tôi đổi cho một ít giống “Xê Ka” này mới được?
`
- Được chớ, nhưng nửa thúng thôi đó nghe!
Tiếng
Ông vừa nói vừa cười sang sảng.
Chú
A khà khà:
- Nửa thúng giống eng đổi cho thì cái rẻo đất tốt của tui vô mùa đầu thì tha hồ cắt đó
nghe!
Chú
Mạnh và các chú khác chỉ tủm tỉm cười, không ai đòi hỏi chi?! Duy chỉ có ông gia tôi và chú A lại cười nói
thoải mái nhất. Hoàn cảnh còn nghèo nhưng chuyện đổi giống giúp nhau có miếng cơm ngon, chẳng ai hẹp bụng cả! Cùng hoàn cảnh lưu dân cùng về bên nhau nơi quê hương mới. Xứ Động Đền bao năm qua rồi. Nhớ làm sao từ cái năm 1973, 74, ngày đầu lạ lẫm; cầm cái rìu cái rựa đứng nhìn mấy đám rừng cây cối bị hạ ngổn ngang trong thời Khẩn Hoang Lập Ấp cho đến lúc "trời nhào đất lộn" sướng khổ có nhau. Thật tình "khổ nhiều hơn sướng" nhưng không vì cực mà bản tính hào hiệp, tình bà con làng nước lại phai đi. Không khí bữa ăn "cơm mới" trong nhà ngày đó vui vẻ hẳn lên, chẳng khác chi
ngày tết.
Ông
gia tôi không lạ gì cái rẻo đất cuối đám ruộng của đội Sáu, sát lối
ra biển. Ông cũng nhòm ngó nó lâu rồi. Nhìn tranh lên cao gần bằng người thì
ông đoán chắc đất nó tốt ra sao? Nhưng con người ta chỉ hai bàn tay thôi, hơn
nữa chẳng nên tham lam quá, mình sống thì phải để bà con xóm giềng sống
với. Ông gia tôi không bon chen giành giựt miếng rẻo đó làm gì, để
thời gian cố công san cho được cái hố bom cho "liên canh liên cư"-cách gọi người trong thôn thời đó- cái sào ruộng trong nhà. Chú A nhờ vậy, có được rẻo đất đó. Không thiệt thòi chi! mình có cơm thì kẻ khác có miếng cháo, ông gia tôi thường bảo trong nhà như rứa. Hơn nữa, bạn bè lối xóm chứ ai vô đó? Có điều hay là những miếng đất này
không tính vào phần thuế trong Hợp Tác do công sức khai canh của người làm nông
chính quyền chưa liệt vào dạng đất tính thuế; ít nhất là trong ba năm đầu…
hình minh họa: HỐ BOM GIỮA RUỘNG
Lúa
“Xê Ka” chỉ ròng năm mươi lăm ngày, con số mà ông gia tôi nói như
“đinh đóng cột”. Ai mà chẳng tin? Lúa về tới nhà, cơm và vào miệng như buổi
tiệc hôm nay trước mặt mọi người mà. Qua bữa Cơm Mới này, miệng thử giống gạo
thơm chú A được đổi nửa thúng giống thì còn gì vui hơn. “Xê Ka” quý
thì quý đó, nhưng nhưng tình bạn vẫn quý hơn, ba vợ tôi không nệ hà
gì mồi người được ưu tiên đổi cho nửa thúng. Mỗi người được đổi nửa thúng
thôi - nhưng bốn người khách hôm nay, ba vợ tôi đã mất đi hai thúng giống rồi.
Cái giống lúa này trồng và ăn để “lấy vị” để thưởng thức. Nó không
ra tiền bạc được do thu hoạch quá ít so với lúa Thần Nông thì có đất nhiều cũng
chẳng ham. Đã quí thì phải hiếm, thứ gạo cất làm của cho nó “vui cửa vui
nhà”. Cả sào ruộng loại lúa đó, ông gia tôi chỉ cắt
được năm sáu thúng. Một sào đất ruộng mới “toanh” ở giữa là cái hố
bom nó đã biến mất sau bao ngày cả một gia đình kiên trì chịu khó san lấp cho
bằng được.
Dù
Thôn Cam Bình đất ruộng hiếm hoi nhưng ai nhìn cái hố bom ‘quỷ tha ma bắt’ kia,
nước sâu đến nỗi cá tràu lội từng bầy, họ đều ‘ngán’! Công sức
đâu lấy đất lấp cho đầy cái hố đó!? Chẳng ai dám, thế mà ba vợ tôi làm được.
Cái tính kiên trì chịu khó của ông, trong thôn ai cũng biết tiếng. Một năm
trời, lúc có thời gian là ông đem hết người trong nhà ra lấp. Người
gánh kẻ khiêng; đất từ các gò mối hay lấy bớt bề mặt của miếng ruộng trong nhà.
Hố bom kia không thể sâu hơn nhưng đất gánh tới ngày này qua ngày
đương nhiên càng lúc càng nhiều …thế là xong.
Sào
đất mới, những nhành lúa mới vàng óng nặng trĩu khiến ông gia và chàng rể tương
lai tức là tôi, đứng ngắm say sưa không chán mắt. Ngọn gió biển thổi vào làm
từng nhánh lúa nặng hạt chen nhau lay động. Chúng như xì xào vui lây với chủ.
Tôi thấy rõ cái phần lúa trên mặt cái hố bom trước kia tốt hơn so với xung
quanh. Những nhánh lúa nặng hạt, trĩu xuống sâu hơn đang đu đưa
lúc lắc theo gió. Chỉ còn ít hôm thôi, những gánh lúa mới sẽ về sân nhà vợ tôi.
Đụn rơm sẽ cao thêm và thơm mùi rơm mới.
Chén
tạc chén thù... Có dịp đặc biệt như hôm nay trong nhà mới kiếm cho ra ba xị
rượu gạo. Cái chai bia con cọp thời xưa còn đó nhưng chỉ để mua rượu. Chai bia
này đong đúng ba xị lúc đó. Nó đem ra mua rượu chỉ để vào dịp tết nhất hay liên
hoan vui vẻ như hôm đó mà thôi. Một thời, nếu ai còn cái tâm mà nhớ lại thì nấu
rượu gạo là điều ‘quốc cấm’ là điều ‘tội lỗi’ ngoại trừ rượu mì là thứ dễ mua
dễ làm.
Tình
bạn của ông gia tôi đối với mấy người bạn lối xóm có thể gọi là “tri
âm tri kỷ”. Tôi vẫn nhớ, cứ sáng sớm tinh mơ ông Hai
Than đã gõ cửa nhà ba vợ tôi cùng nhau đối ẩm -uống trà. Trà gì cho cam, chỉ là
loại nước hột chè nấu cho đậm thay trà đó thôi. Chuyện xưa tích cũ
đâu từ thời ngoài Quảng Trị, một thuở huy hoàng một thời làm việc và sau hết
là nhớ thương bao kỷ niệm vơi đầy.
Tiếng nói tiếng cười cùng nhau, khật khù, chan hòa, để ngày mai lại là những buổi vác cuốc ra đồng. Ruộng nương xứ Động Đền đâu phải là "thẳng cánh cò bay" như miền tây lục tỉnh, nên miếng ruộng hiếm hoi kia nó quý làm sao? Người nào cũng phải "tém nhặt hay chắt chiu" từng bờ mương, hà tiện từng con nước, thậm chí từng cọng cỏ cọng rơm. Bao sức lực dù muốn hay không ai nấy đều cùng cả gia đình bao tháng ngày miệt mài trên rẫy. Những thời gian một nắng hai sương nhưng hoa lợi chẳng là bao? Những sào đất rẫy, tiếng là rộng nhiều nhưng càng lúc càng bạc màu, chỉ còn trơ cát trắng. Mang tiếng là đất rẫy nhưng tranh còn chưa lên nỗi huống gì là bắp và khoai sắn? Bao nỗi lo toan chen chút tuyệt vọng theo với thời gian với những vồng khoai luống bắp thiếu chất kia mà cùng nhau tạm quên với nhau trong ly rượu gạo hôm đó, cố mà quên bao khó khăn ngày qua trong niềm vui cơm mới...
Đó là giống lúa lạ nhưng tiếc thay nó tồn tại chỉ được một thời gian không bao lâu. Tiếc làm sao!? Một giống lúa lạ có tên "Xê Ka", hoàn toàn mất giống khi lúa Thần Nông theo phong trào hợp tác đem về? Người ta cần năng suất, thiên hạ đang cần số nhiều cho no cái bụng hơn là 'thơm và ngon'?. Những cây lúa "Xê Ka" tuy quý thì quý đó, nhưng khó đương đầu nỗi với hàng hàng lớp lớp giống lúa Thần Nông tràn ngập bủa vây xung quanh. Thế ba vợ tôi dần dà mất giống lúa quí! Ông không còn sức đâu giữ được cái giống lúa ngắn ngày ngon thơm, một thời gian vang tiếng trong vùng. Lúa kia mất đi, rồi chẳng ai còn nhớ. Mà nhớ làm chi khi đất trồng khoai sắn còn thiếu huống gì đất ruộng?
Người ta đồn rằng, trong nam, châu thổ Cửu
Long một đồng bằng bao la bát ngát. Vào thời trước, nổi tiếng không biết bao
nhiêu giống lúa ngon thơm? Những thứ gạo ngon miền nam như Nanh Chồn, Nàng
Hương, Nàng Thơm ...thời còn ngoài Quảng Trị tôi từng biết qua tờ báo
Hương Quê của nhà văn Bình Nguyên Lộc. Giờ đây những giống lúa quý đó ắt hẳn
“đội nón” ra đi theo lúa Thần Nông do lợi tức canh nông, sản lượng cao là trên
hết. Ngẫm lại trên đời, con người ta xấu còn tu thân còn tốt lại được. Nhưng
của trời cho trong đó có những giống lúa quý báu đã lỡ mất giống đi thì xem như
vĩnh viễn chẳng còn, không bao giờ có lại.
Chuyện
ngày xưa, khi ruộng và người làm nông còn gắn bó trong tình cảm chân thành
giữa người và đất. Đất nuôi người và người yêu đất. Từng gánh lúa
thơm từng được người gánh về, vẫy nhịp về nhà nơi miền thôn cũ. Những
gánh lúa ngày đó, kỷ niệm một vùng quê một thời gian khó nay đã theo nhạc phụ
tôi trôi xa về miền dĩ vãng. Lúa “Xê Ka”, cái tên tôi chỉ nghe chứ chưa hề
thấy chữ, một giống lúa ngắn ngày gắn bó với hình bóng của những người
thân thiết, làm tôi cứ mãi nhớ suốt đời./.
Đinh trọng Phúc 12/6/2020 (21/4 Canh Tý)
San Jose USA
edit 17/11/2025
No comments:
Post a Comment