LƯU BÚT NGÀY XANH

 

Theo năm tháng hoài mong

thư gửi đi mấy lần đợi hồi âm chưa thấy

em ơi nhớ rằng đây còn có anh đêm ngày

hằng thương nhớ vơi đầy

(Châu Kỳ/ Sao Chưa thấy Hồi Âm)

BẠN MẾN,

Có lúc nào chúng ta ngồi nhớ thương về một thời mực và giấy không? Cái thời chúng ta hay mua từng đồng mực viên hoà với nước rồi đựng trong cái chai nhỏ xong không quên "nhém" hay vặn thật kỹ. Có mực đồng nghĩa chúng ta đang học lớp ba lớp tư niềm hãnh diện này khiến chúng ta nâng niu những bình mực này chẳng khác chi báu vật? Làm sao chúng ta quên được hình ảnh xin mạ vài đồng rồi chạy ù ra cái quán đầu kiệt mua cho ra cái lưỡi viết rồi về nhà cắm vào cái cán viết. Nếu mua chưa ra cán, chúng ta cột tạm vào đầu cái đũa gãy hay cái que tre nào đó cũng xong.

Mua mực viên thì ta phân biệt mực tím hay mực xanh để o bán quán biết mà bán cho đúng. Bình mực không VITA còn sót lại chúng ta cũng dùng mãi tưởng như 'suốt đời' - ôi quý làm sao!

Ai đã qua cái thời học trò bé nhỏ khi đã vào những năm được dùng viết mực làm sao mà không nâng niu từng nét chữ. tiết kiệm từng giọt mực. Chúng ta vừa dùng giấy thấm cho khô vừa hít hà suýt xoa mỗi khi làm bình mực đổ. Rồi thời bình mực 'nhựa KHÔNG ĐỔ' ra đời, một lần nữa chúng ta quý nó làm sao

Hạnh phúc sao cho từng trang giấy sau giờ tập viết kèm theo những điểm 9 hay 10 màu đỏ đậm đà cùng lời khen của thầy cô. Từng giọt mực lập công. Rồi chúng ta thương cái cán viết những lúc nó nhịp nhàng lên xuống viết nên bao nét chữ dịu dàng lúc ngón tay cậu học trò nắn nót mải mê...

Bao cô, cậu học trò nay bước vào thời biết dùng viết máy. Hãnh diện làm sao khi ta bước vào trung học. Nam sinh trung học thật lòng vui sướng khi trên túi áo trái của mình lại "lấp ló" màu vàng óng ánh của cái nắp viết máy. Tuyệt đỉnh ước mơ là ngòi pilot; nắp vàng càng quý. Loại khá thì có viết máy parker, alpha... Những thứ viết máy thế kia chúng còn tiêu biểu cho một thời kỳ chúng ta khôn lớn lúc đang bước vào ngưỡng cửa trung học. Viết máy tiện lợi cho học trò trung học, vừa qua thời tiểu học - lớp ba lớp tư với ve lọ, mực viên cùng cái cán viết tòa, ôi chúng ta nhớ lại, sao mà "lạc hậu" quá đi.

Thời thế đổi thay vùn vụt. Ngày trước chắc hẳn chúng ta chẳng hề hình dung hình ảnh cuộc sống nói chung là xã hội hôm nay đang chạy đua với kỹ thuật số (digital) cùng "a còng" (@)". ..

Nhân viên bưu điện - các chú các cô chuyên ngồi đánh điện tín (giây thép) nay ngồi ngáp dài buồn cho công ăn việc nay chẳng còn thích hợp. 'Cảnh đợi cánh thư xanh người yêu từ phương trời xa sao thơ mộng quá. Hai kẻ yêu nhau ngày qua ngày ngóng bác bưu tá viên đầu ngõ quả thật không còn nếu có chăng nữa cũng thật hiếm hoi. Chúng ta hồi tưởng lại, phải chăng giây phút nhận lá thư xanh đó là lúc ta bỗng dưng thấy người đưa thư " hôm nay sao đáng yêu chi lạ". Ôi chỉ là hoài niệm một thời- chuyện đánh giây thép "tích tịch tè tè" các bác bưu tá viên sẽ mang các tờ điện tín khẩn cấp nào đó... bao hình ảnh thực sự chìm sâu vào quá khứ.

Các thế hệ đi sau làm sao chiêm nghiệm được cảm xúc và hình ảnh ngày đó như chúng ta từng có. Những thế hệ sau này còn gọi là "gen Z" hoàn toàn không có những cảm xúc vừa tả. Có thiệt thòi chăng cho những tâm hồn sinh ra và lớn lên trong thời kỹ thuật số, mọi thứ đều có các robot tin học tính toán, làm thay.

Tất cả đều biến mất trong thời đại điện toán.

Thế đó, thế gian biến đổi khôn lường không ai ngờ được. Chính chúng ta trong thời đại hôm nay chưa hẳn đã đoán được hình ảnh ngày mai, một ngày mai ra sao cho SỐ PHẬN VIẾT VÀ GIẤY?

Nhưng biết đâu mai đây thiên hạ sẽ có một ngày: ngày bạn cũng như tôi thèm muốn một lá thư xanh với đôi dòng chữ tự tay người viết lấy. Có thể bạn cho là chuyện "huyền thoại" đó thôi. Ai thân lắm thì sẽ hiện trong vài dòng mét xịt (message) trong cái Iphone đời mới thế là an ủi hay ấm lòng rồi!

Cái ngày đó sẽ có thật đó bạn ạ. Đó là khi thiên hạ lười viết. Ngón tay nay quen rồi khi chỉ biết gõ và bấm thôi. Những dòng "mét xịt" trong Iphone sẽ thay cho hàng chữ dịu dàng trìu mến trong lá thư xanh nào đó. Phong bì và những con tem không ai còn nhớ. Hình ảnh tờ giấy viết thư loại pelure màu xanh hi vọng hay hồng tình yêu sẽ không ai nhớ hay biết đến nữa! Đây là thời những con 'rô- bốt tin học' thay người trong viết và giấy cùng trao đổi tâm tư...

Chúng ta mong sao thấy lại một thời mực tím cùng đôi dòng tự tình trên trang vở. Những câu thơ ghi lại từ một bài thơ lãng mạn đa tình. Có bài thơ tình nào đó hay đến não lòng làm người ta phải nắn nót chép lại, e ấp cất dấu bên trong cuốn vở học trò hay cuốn sổ nhật ký ngày xanh...

Chúng ta đâu có những cảm giác bồi hồi xúc cảm của một ngày xưa, phút giây nhận được lá thư người thương yêu gửi qua bưu điện. Những lá thư có khi hàng tuần hay non cả tháng mới tay người nhận. Một thời đại phương tiện thông tin quả khó khăn và thiếu thốn. Một cảm xúc và trải nghiệm nho nhỏ nào đó dâng lên trong tâm hồn chúng ta, lớp người sống qua hai thời đại xưa mà không quá xưa và nay tức là kỹ nghệ Internet và kỹ thuật số phát triển như vũ bão.

Một khi trong tâm hồn chúng ta còn lắng đọng chút nào tâm tình hoài cổ, đó là khi bạn và tôi hay nhắc lại bao chuyện "ngày xửa ngày xưa", ắt hẳn không ai nỡ quên đi một thời VIẾT và GIẤY. Lãng mạn hơn một chút, chúng ta có thể gọi đây là Nỗi Buồn Bút Mực. Một nỗi buồn nào đó man mác dâng lên trong lòng khi những hình ảnh dễ thương đang chia tay chúng ta mãi mãi./.

Đinh trọng Phúc edit và

tái đăng

HÌNH QUÊ TRUỒI

 

BẾN NƯỚC CHỢ LỘC ĐIỀN TRUỒI

 HÌNH ẢNH DO NĂM RÒM LÀ NGƯỜI GHI LẠI TỪ CÁC TÀI LIỆU CỦA  BÁO LIFE, MỘT TỜ BÁO LỚN CỦA HOA KỲ 

 HÌNH ẢNH NÀY DO LÍNH HOA KỲ GHI LẠI TRONG CUỘC CHIẾN VN GẦN CUỐI THẬP NIÊN  1960

NHỜ VÀO CÁI CẦU TRUỒI VÀ CÁI THÁP CANH THỜI PHÁP BÊN KIA SÔNG NÊN CHÚNG TÔI MỚI NHẬN RA ĐÂY LÀ BẾN NƯỚC CHỢ LỘC ĐIỀN ĐI XUỐNG. XƯA BÀ NỘI CHÚNG TÔI NGÀY NGÀY ĐI ĐÒ NGANG BÊN KIA BẾN ĐÒ XUÂN LAI QUA BẾN ĐÒ NÀY ĐỂ LÊN CHỢ LỘC ĐIỀN BÁN HÀNG GÁNH CHÁO VÀ BÁNH BỘT LỌC NUÔI SỐNG GIA ĐÌNH 

HIỆN NAY CHỢ LỘC ĐIỀN TUY KHÔNG SẦM UẤT NHƯNG VẪN CÒN. GIA ĐÌNH THÍM LIÊN VỢ CỦA CHÚ TÔI Ở ĐÂY CÙNG CON CHÁU. 

1965 hình ảnh của Quân Đội Hoa Kỳ xe Mỹ từ Huế vô qua cầu Truồi chụp hình này 

Quốc lộ 1 bên ni múi Cầu Truồi có ngõ xuống chợ Lộc Điền (xe Mỹ đi qua còn chụp thêm 1 hình nữa)

o buôn gạo 

BẾN NƯỚC SÔNG TRUỒI CHỢ LỘC ĐIỀN BÊN TÊ SÔNG LÀ BẾN ĐÒ XUÂN LAI THUỘC Xã LỘC AN 

HOÀNG LONG HẢI- TẾT NHỚ NHÀ

 

Cử đầu vọng minh nguyệt,

Đê đầu tư cố hương.

Lý Bạch

 

 

 

 

          Lý Bạch ngồi nhìn trăng sáng, rồi nằm xuống, kê đầu lên gối mà nhớ nhà. Tiếng Tàu: vọng là trông, xem

Đêm nay mồng hai Tết, không có trăng, nhưng ở xứ nầy, tuyết mênh mông. Ngoài vườn, ngoài đường, các mái nhà quanh xóm, đâu cũng tuyết. May mắn, đêm nay tuyết không xuống, mưa không rơi, trời khô nên sáng. Tuyết phản chiếu ánh sáng của bầu trời nên trời sáng lên, tưởng như có trăng non vậy.

          Nằm không yên, tôi ra ngồi bên cửa sổ rộng, - “bay window” – đặt thêm cái lò sưởi điện nhỏ bên cạnh cho đỡ lạnh. Việc nầy làm tôi nhớ cái “lồng ấp” của “mạ” tôi. “Mạ” tôi thường dùng vào những ngày quá lạnh, gió Bấc thổi vi vu qua những hàng dương liễu bên bờ sông Thạch Hãn.

 

“Đêm nay trời lạnh lắm,

Quê nhà có lạnh không?

Nhớ người nằm dưới mộ,

Mênh mông tuyết giá buồn”

 

Em đi mười năm nhỉ,

Ta vẫn còn ngồi đây!

Trơ thân làm tượng đá

Đá vương vạn giọt sầu...

Nhớ người nằm dưới mộ  là nhớ Thu Hường đấy. Nghĩa trang xứ Mỹ nầy được chăm sóc kỹ, đẹp lắm. Nhưng mùa đông tuyết phủ đầy, mênh mông tuyết là tuyết.

Những ngày gần “đi”, tôi và các con đưa cô ấy đi tìm nơi yên nghĩ ngàn đời. Nơi Hường nằm bây giờ đẹp lắm. Đó là một hòn đảo, chung quanh là một dòng sông uốn quanh, hình vòng tròn, nối liền với đất liền bằng một con đập.

Tôi đưa Hường ra chỗ đất gần bờ sông, nói: “Chỗ nầy đẹp đây. Buồn thì ra bờ sông ngồi chơi, như anh với em ngày xưa ngồi bên sông Thạch Hãn vậy. Bên kia là Highway 290, xe cộ chạy liền liền, nhìn cũng vui. Đâu đến nỗi cô quanh.

Hường nói: Chỗ nầy em cũng ưa, nhưng mùa đông tuyết phủ đầy, lạnh lắm”.

 

Tôi biết tính vợ, làm thinh, không nói, sợ cô ta bị “sốc”. Lên xe rồi, tôi cầm lái, cô ấy ngồi bên cạnh, các con gái ngồi phía sau. Tôi nói, với mọi người:

Má sợ mùa đông ngoài nầy lạnh. Mai mốt, Má “đi” rồi, mình đem má về ở trong nhà. Ba năm mới đem má ra đây. Lúc đó, ba cũng tới kỳ rồi. Ba đi với má ra nằm nghĩa địa, trời lạnh, có nhau cũng ấm lòng.”

Hường nghe nói, có vẻ vui. Có tôi bên cạnh mà!

Vậy mà tôi thờ tro cốt của Hường ở trong nhà đến 4 năm mới đưa cô ấy ra nghĩa trang, trễ một năm như đã hẹn với lòng. Thương quá, không muốn đưa cô ấy đi sớm, sợ cô ấy lạnh!

Mà tôi thì tới bây giờ vẫn còn sống nhăn. Mười năm rồi còn gì!!!! Cô ấy vẫn một mình ngoài nầy

Chuyện nhà, bao giờ tôi cũng lo hết lòng cho vui lòng mọi người trong gia đình: Mẹ, các anh chị em, vợ con... Nhớ lại chuyện hồi còn đi học, lòng không thấy vui.

Năm học Lớp Nhất với ông Hồ Đắc Hanh, ông cho học bài “Mã Viện”. Câu nói của ông tướng Tàu nầy làm tôi băn khoăn:  “Làm trai nên chết ở chốn biên thùy, lấy da ngựa bọc thây mà chôn mới là đáng trọng, chứ sao lại chịu nằm ở xó giường, chết ở trong tay bọn đàn bà con trẻ thì có hay gì?”

Thầy Hồ Đắc Hanh, sau khi nhập ngũ, hy sinh bên kia sông Thạch Hãn, chết cháy trong M-113, thăng cố đại tá.

Lại nhớ hồi nhỏ đóng kịch với Nguyễn Cẩm, - em đại tá Bé – Trong trại tù, Cẩm nổi tiếng “vua “cát-xô” -. Tôi với nó giành nhau đóng vai Kinh Kha. Khi ở đảo Bidong, viết thư cho Cẩm, tôi nhắc chuyện cũ bằng hai câu thơ:

“Kinh kha ngày ấy còn ngu dại,

Chưa bước chân đi đã nhớ nhà.

Cũng xin kể một chuyện cũ, “làm anh hùng” nữa.

Năm 1957, nhân dịp “Kỷ niệm 61 năm trường Quốc học”, tôi lại đóng kịch chơi. Nguyễn Hữu Châu Phan làm đạo diễn, biểu tôi đóng vai Hạng Võ trong vở kịch thơ “Tiếng địch sông Ô” của Phạm Huy Thông, chị Lê Thị Thảo đóng vai Ngu Cơ. Bọn tôi mấy đứa phải tới nhà chị Thảo, năn nỉ, chị mới chịu đóng kịch đấy. Bạn học Phạm Hữu Lương, - em bác sĩ Phạm Biểu Tâm, - dẫn tôi ra rạp hát Bà Tuần ở đường Ngã Giữa để mượn áo quần hát bội mà đóng kịch. Kết quả: Hạng Võ bị chê  “ốm quá”, “bạch diện thư sinh.” Nguyễn Hữu Châu Phan chọn lộn người.

Cái tính ngông cuồng của thời niên thiếu xa rồi.

Nói cho cùng, đời tôi chẳng ra cái gì cả, chẳng được cái gì cả. 30 tháng Tư: Đem vợ con bỏ chạy. 7 năm tù cải tạo về: Trốn vượt biên.

“Quốc gia hưng vong, thất phu hữu trách”. Anh cả tôi bị Tây thủ tiêu ở Huế năm 1949, vì tội “làm Việt Minh”, khi mới 21 tuổi. 23 năm sau, 1972, mẹ tôi mất đứa con trai út: Hùng tử trận ở gần Ga Xe Lửa Quảng Trị vì “đem quân về chiếm lại quê hương.” Năm ấy Hùng 28 tuổi.

Anh em như vậy!

Đâu có ai như tôi... “Cơm cha áo mẹ công thầy...”

Nói vui vậy thôi. Năm ngoái đây, các con làm lễ đại thọ cho ba, 90 tuổi. Con người càng già, thường ngó lại quá khứ. Tôi chẳng có gì để ngó lại, nhưng những người “Quảng Trị tui” như tôi, mỗi năm 365 ngày, ít ra cũng có trên dưới 300 ngày để nhớ quê cũ.

Quê cũ tôi, chẳng còn gì để tôi nhớ. Nhà không còn. Chỗ đất cũ, “ai” dựng lên đó một cái nhà lầu cao. Đứng ngoài nhìn vào, không dám vô để coi ai ở trên đất nhà cũ của mình, sợ lỡ ông ta lấcn bộ, ổng nghĩ rằng tôi về để đòi nhà, ổng kêu Công An thì... “bỏ mẹ”.

Ra đứng bên bờ sông Thạch Hãn, tôi nhìn dòng sông nay đã cạn dần, bỗng nhớ câu thơ của Trần Tế Xương:

         

                   Sông kia rày đã nên đồng

                   Chỗ làm nhà cửa, chỗ trồng ngô khoai.

                   Đêm nghe tiếng ếch bên tai,

                   Giật mình còn tưởng tiếng ai gọi đò.

 

          Mai mốt đây, con sông cạn đổi dòng. Nó sẽ nhập với sông Bàu Vịt mà đổ nước ra sông Ái Tử, để cùng nhau trôi ra Biển Đông. Ai đó, - vì khi đó, tôi đã ra người thiên cổ -, sẽ đọc lại câu văn của Tô Hoài trong “Xóm Giếng ngày xưa”: “Nó đã xa đi rồi, con sông vui vẻ. Nó đem nước giỡn vào những cánh đồng xa lạ khác, để cái ngõ tre ngơ ngác đứng lại một bên bờ...” Bấy giờ, “thành cổ Quảng Trị” sẽ đóng vai cái ngõ tre ngơ ngác trông theo dòng sông Thạch Hãn.

“Tôi sinh ra bên bờ sông Thạch Hãn, nhà tôi bên bờ sông Thạch Hãn, trường tôi bên bờ sông Thạch Hãn. Sông không còn thì tất cả sẽ không còn, mà từ lâu, tôi cũng đã không còn.

          Sông Thạch Hãn!

          Không thể không nhớ tới mấy câu hát của Hoàng Thi Thơ.

Làng Bích Khê của ông, nằm dưới kia, qua khỏi khúc sông ngang nhà tôi,  cạnh Chùa Tỉnh Hội, một lúc là tới:

“Đường xưa lối cũ có tiếng ca, tiếng ca trên sông dài.” Sông dài là sông Thạch Hãn, nối dài với sông Vĩnh Định, sông Cánh Hòm, sông Hiếu Giang trên con đường “đi buôn đò giọc” của người dân Quảng Trị/ Thừa Thiên. “Tiếng ca trên sông dài, phải chăng Hoàng Thi Thơ muốn nói  tiếng hò mái đẩy, mái nhì của những chuyến đò giọc, người mẹ từng than:

 

          Mẹ già cuốc đất trồng tiêu,

     Con theo đò giọc mẹ liều con hư.

 

Hoàng Thi Thơ có những bài hát rất thật, rất đáng yêu khi ông theo kháng chiến.

          Khi Thanh Nga dạy ở Trường Tiểu Học Đại Hào, buổi chiều tôi thường xuống đón cô ta về. Chúng tôi quen nhau vì “Nhà nàng ở cạnh nhà tôi”.

Trên con “đường cửa Việt” về tỉnh, đạp xe song song, có khi tôi hát “bóng nâu in đường trăng”, mặc dù mấy năm trước, cô ta học trường Đồng Khánh, chẳng mặc áo nâu bao giờ. Phải chi những hôm đó, có trăng lên sớm, từ hướng Biển Đông thì vui hơn nhiều.

          Nga là đứa bé mồ côi cả cha lẫn mẹ, chết trong một trận đánh xảy ra ở làng cô, tỉnh Quảng Nam. Ông quận trưởng đến thăm làng, khi lửa đạn không còn. Thấy “con bé mười tuổi” đứng khóc một mình, ông động lòng, đem “con bé” về cho vợ nuôi. Nga lớn lên và gặp tôi khi cô làm cô giáo.

          Thế rồi tôi đi xa, mối tình chưa bắt đầu đã vội xa nhau. Mặc dù quê tôi không thiếu vườn dâu, vườn khoai để chúng “níu tay anh, níu chân anh” vì muốn tôi ở lại chăng?

          Mười năm sau, khi tôi đã xa Nga rồi, Nga lấy chồng, chồng lại tử trận.

Ai nói chiến tranh “đại thắng” là “vinh quang”, là vui, là không buồn, là không nghiệt ngã, đau đớn cho sông Thạch Hãn và những người như tôi, uống nước sông Thạch Hãn từ khi còn thơ ấu./.

 

hoànglonghải

mồng 3 Tết/ Bính Ngọ  

.     

 

NHỮNG MÙA THU QUA

 viết tặng Bà Xã tôi

ĐHL

*

             

    Mùa thu vẫn tới_, vẫn dịu dàng một màu vàng thu của những hàng phong hai bên con đường vắng. Vợ chồng tôi vẫn còn may mắn rảo bước vào những buổi sáng sớm như hôm nay.

 Cám ơn phước lành của số phận trao tặng cho chúng tôi khi thế giới đang có những sóng gió nhiễu nhương cùng đau khổ tràn ngập mọi nơi...

Chúng tôi còn nhiều diễm phúc để hàng ngày còn đếm bước chân đi, đón từng mùa thu mới về trên Đất Mỹ. Âm thầm cám ơn đôi mắt được nhìn và còn mừng khi tâm tư đang còn cảm nhận và rung động dạt dào trong cảnh đẹp VÀNG THU.

Những tàng phong vàng rực trước mắt kia chúng sẽ chuyển sang một màu đỏ ối- màu huyết dụ- trước khi lả chả rơi ngập tràn lối đi. Chỉ hai ba tuần lễ nữa thôi, mọi người sẽ đón một Giáng Sinh nữa sắp về. 

Giáng Sinh năm nay sẽ là một giáng sinh buồn thảm cho mọi nơi do đại dịch ập đến. Đó là những gì chúng tôi tạm quên, cố gắng tạm để yên trong lòng khi Thu Vàng tĩnh lặn đang về trước mắt, hai bên con đường im vắng.

Rồi chúng ta sẽ chứng kiến một năm nữa qua đi. Sẽ còn hân hoan đón một mùa xuân mới. Chúng ta sẽ cộng thêm một tuổi đời. Cám ơn đời, cám ơn số phận.

Hai vợ chồng tôi cứ bảo nhau, hãy khen và cảm thụ một mùa thu đang đến. Hãy cùng thích thú với những tàng phong sắc vàng rực rỡ. Hãy khoan và chớ vội ta thán một mùa đông lạnh buồn tênh sắp về hay nỗi sợ lo vẩn vơ về tuổi đời chồng chất.

Thu vàng dịu dàng trước mắt. Chúng ta đang có những bước chân đi đều và đang hít thở làn không khí mới rồi cùng ngắm nhìn sắc thu. Những khoảnh khắc của sự giao thoa giữa tâm tư và ngoại cảnh. Giữa cảm tính của con người và vũ trụ tự nhiên. Đây là lúc thiên nhiên như biết nói. Thu vàng đang nói cùng ta.

Hãy để những tàng phong lá vàng đẹp đẽ cho chúng ta chiêm ngưỡng cái đẹp của mùa thu. Chớ vội và quên đi những mặc cảm bi quan của chính mình; đó là sự sợ hãi thời gian.

Những ngày dài rực nắng đã qua.  THU VÀNG đang đến và rồi những mùa thu sẽ qua đi. 

Dù được bao nhiêu lần nữa, chúng ta không quên cám ơn sắc màu rung cảm lòng người. Cám ơn màu VàngThu cùng những hàng phong xứ Mỹ ./.

Đinh trọng Phúc

2021

BÁNH KHOÁI CỬA THƯỢNG TỨ - MỘT NGÀY XƯA RẤT HUẾ

Chào bạn đọc

Hôm nay chợt nhớ Huế, người viết xin đọc lại bài Ăn Bánh Khoái trước đây để tự mình đi tìm hình ảnh cùng hương vị ngày cũ. Thật ra thời nay có về lại quê nhà chuyện ăn hàng xem chừng quá dễ dàng, phong phú đa dạng nói không hết tả không xuể! Thế mà lạ, tâm hồn hoài cổ cứ ưa kể chuyện xưa mà thôi. Ngày xưa cuộc sống tại thành phố thường bình dị không xô bồ náo nhiệt như thời nay. Ngay chuyện ăn hàng cũng thế. Món hàng ăn từng nơi thường mang một truyền thống hay bản chất địa phương riêng. Huế thì có tô bún bò, bánh nậm bánh bột lọc, chè Vĩ dạ, Cơm Âm phủ nhiều thứ kể không hết. 

Đặc biệt đường vô Cửa Thượng Tứ có Quán Bánh Khoái Lạc Thiện một thời có tiếng ngon hạp khẩu cho khách ăn. 

Trong bề sâu của lòng mình, tác giả muốn đăng lại bài viết cũ như muốn gửi gắm một chút tâm tình về quê Nội.

Đinh trọng Phúc

Người viết muốn dùng và đặt tên lại tiêu đề bài viết đã lâu về Bánh Khoái Thượng Tứ "MỘT NGÀY XƯA RẤT HUẾ"  do chủ ý về rất Huế ngày xưa, thực sự lâu rồi. Bạn đọc có thể thắc mắc tại sao ngày đó "rất Huế" là ở chỗ nào?

Đó là lúc sự pha trộn 3 miền chưa hỗn độn như hôm nay. Người ta có thể đem món ăn ngày xưa ghép vào món ăn hôm nay và gán cho nó cái tên một thuở xa xưa là "BÁNH KHOÁI THƯỢNG TỨ" nhưng nếu không lầm thì nếu ai đã từng ăn bánh khoái ngày xưa ngay tại địa điểm này thì mới thấy thời gian và cuộc thế thay đổi đã làm biến đổi rất nhiều thứ chứ không riêng gì một "bánh khoái" không thôi.

Chiều nay mưa trên phố Huế
Kiếp giang hồ không bến đợi
Mà mưa sao vẫn rơi rơi hoài cho lòng nhớ ai! 

(nhạc)

  Trước khi vô cửa Thượng Tứ,(thời gian tui kể thuộc đầu thập niên 1970) bên tay phải tui nhớ có tiệm bánh khoái Lạc Thiện mà người ta muốn chắc địa chỉ nên gọi là bánh khoái cửa Thượng Tứ hay gọn lại là "Bánh Khoái Thượng Tứ". Thiên hạ gọi riết thành quen miệng nên quán Lạc Thiện đành chịu cái tên đó luôn.

           Cửa Thượng Tứ thời xưa Pháp thuộc

   Trong Nam người ta gọi bánh xèo (có lẽ vì đổ bột lên khuôn kêu cái "xèo" thì phải?). Có những chuyện tui ưa nhắc lại khi xưa đi ăn bánh khoái Thượng Tứ. Còn chữ khoái có người nói nguyên thủy là "khói" nhưng giọng Huế đọc trại đi là "khoái" ,gọi riết thì thành viết ra cũng như nói tức là khoái, nhưng chuyện này không có bằng chứng vì biết đâu do bánh ăn ngon quá, khoái miệng quá nên "khoái" cũng nên. Ai mà biết nguồn cơn cái tên nhưng dù sao Bánh Khoái Thượng Tứ  một thời gian trước 1975 khách rành ăn từ Quảng Trị vô đến Huế, ít người mà không biết.

     có ai đó hôm nay đang bước  lang thang chiều mưa phố Huế,  những đôi tình nhân  nếu có vô cửa Thuợng Tứ bạn đừng quên ghé quán bánh khoái Lạc Thiện
 
Bây giờ người viết xin bắt đầu kể chuyện ăn "bánh Khoái" ra răng?

 Kẻ này cũng xin thưa rằng vô Huế coi phim hay ở lại Tây Lộc. Ra Cửa Thượng Tứ hay từ rạp xi nê Hưng Đạo trước khi vô cửa Thượng Tứ đều có ghé Lạc Thiện ăn hai ba cái mới có cơ hội kể lại cho bạn đọc "ăn hàm thụ" chơi đỡ buồn...

  Bánh khoái Thượng Tứ khách vô ăn kêu từng cái một, nhiều lắm là hai cái cho khỏi mất công đợi. Mấy cái lò than luôn hừng hực nóng. O đổ bánh đổ bột lên cái khuôn, nói đúng là cái chảo nhỏ đường kính khoảng gang tay và bằng phần đáy. Vài con tôm sông không lột vỏ, chỉ cắt phần đầu cùng chân thôi. Tôm sông chưa lột vỏ nó có cái đặc biệt còn giữ mãi vị ngọt của nó, hơn nữa vỏ nó mềm hơn tôm biển. Một ít lát thịt heo ba chỉ nửa nạc -nửa mỡ , một nhúm giá còn "mum múp", nghĩa là chưa mọc dài quá. Bột đổ bánh thì bằng bột gạo ruộng không pha, có một ít bột nghệ cho vàng hay phẩm vàng cho đẹp mắt cùng hấp dẩn hơn.

  Chảo nhỏ đổ bánh phải thật nóng mới đổ bánh. Một loạt sáu bảy cái lò than thế mà O đổ bánh làm thiệt nhịp nhàng không sai sót, không lộn hướng chút mô. O nhớ lần lượt theo từng khách gọi mới hay chớ !

   Coi bộ cái bánh khoái đã vàng tới, O giở nắp , O lật úp cái bánh theo dạng gấp đôi gọn gàng vào cái dĩa cũng không lớn lắm. Dĩ nhiên tui kêu 2 cái cũng được , nhưng vì muốn bánh khi nào cũng nóng nên tui kêu từ từ thôi.

   Chừ người kể chuyện xin nói đến món rau sống. Người Huế không ưa xà lách cắt nhỏ ra mô! Rau sống phải là cải non mới vài ba lá , loại cải cay con.  Hương cải cay này nếu lớn thì làm dưa chua thì hết sẩy đó nghe ! Rau sống thì phải có khế chua không xanh quá cắt mỏng. Đặc biệt khi mô cũng có mấy lát vả. 

  

    Dân Huế ưa trồng cây vả lắm. Thứ vả này trên chùa Linh mụ , bên hông chùa có mấy cây sum xuê trái, không biết chừ còn không? A , còn ít rau thơm nhưng không phải rau húng lủi mô. Còn chi nữa hè? Một ít băp chuối sứ cắt mỏng nữa chớ nhưng thứ này không bắt buộc (ngoại trừ tiết canh ). Chỉ có trong Nam hay trộn giá nhưng rau sống ở đây không trộn giá mô vì có ở trong bánh rồi, hơn nữa giá làm cho vị nó thêm lạt( vì giá có nhiều nước ). Người Huế hay dùng giá làm dưa chua ăn kẹp thịt heo ba chỉ luộc chắm nước mắm thôi.

   Tiếp tục người viết xin nói về nước chắm tức là "nước lèo". Trong Nam lại kêu nước súp phở thì là nước lèo. Nước lèo ăn bánh khoái không phải nước mắm chua ngọt như ăn bánh xèo trong Nam. Nước lèo này làm bằng đậu phụng xay ra kho lại với đường mỡ gia vị tạo thành nước chắm sền sệt.

   Bỏ một nhúm rau sống vào chén, tui lấy đũa chắn một miếng bánh khoái đang còn giòn vào  xong tui chan một chút nước lèo . Khi đang nhai "nhồm nhòam ", tui không quên cắn một miếng ớt chìa vôi còn xanh vỏ , một chút tỏi từ cái dĩa nhỏ xíu cạnh bên.

   Hồi ni tui có thể kêu bia "la dze" [La Rue] con cọp hay bia 33 con cọp nhỏ và ngon hơn. Sau này có Mỹ qua tui có thể kêu 1 lon bia bông trắng tức là Budweiser hay bia HAM. Nhưng nhìn quanh tui thấy thiên hạ ưng bia "la dze" con cọp "made in Cholon" hơn nhiều hơn  mới lạ chớ !

     - O..o .cho thêm một cái nữa O ơi !

Dạ..

(ham kể chuyện tui quên kêu thêm !!!)

    Tui còn nhớ hồi đó có hai vợ chồng ông Tây nào đó ghiền bánh khoái Thượng Tứ ni lắm , khi nào tui vô ăn cũng gặp. Quán Lạc Thiện nhỏ bé khi mô cũng chật ních người. Thường thường giấc chiều là đông khách hơn hết. Có lẽ ban sáng dân phố Huế có ăn bún gánh , buổi chiều xem phim rạp Hưng Đạo gần đó khách vô ăn tiện hơn chăng?

Bánh của tui có chưa O?

Dạ có đây chú...

   Tiếng O đổ bánh khoái nhanh nhảu trả lời.

                         Quán Lạc Thiện hôm nay

   Đó là âm thanh và hình ảnh ngày xưa. Giờ nó nằm trong ký ức xa xôi. Bữa ni tui nghe quán bánh khoái đó vẫn còn , thời gian phôi pha không biết người chủ cũ còn không và có thể thiên hạ quen "biên chế" quá nhiều nên người viết e rằng  hương vị bánh khoái Thượng Tứ có phần mai một rồi chăng?

Đinh trọng Phúc