Ngày về còn độc thân nhưng chẳng "vui tính" do hoàn cảnh. Hàng ngày tôi lo vác cuốc lên cái rẫy có cái tên rất lạ là "Chồm Chồm"? Tên sao thì nhớ vậy, bà con trong thôn, ngay cả người viết không ai tìm hiểu căn do là sao nữa. Cái rẫy cát càng lúc càng bị "đào lên bới xuống", hoa lợi chẳng bao nhiêu do đất càng lúc càng bạc màu.
Người kể nhớ thời gian về lại với gia đình vào năm 1980, trong thôn đã có "phong trào" canh tác bằng cách đánh vồng đất lên cho vấn đề trồng trọt, mọi thứ bất kể loại gì. Thứ đất pha cát, đánh vồng lên vừa tốn công, mưa xuống lại càng trôi nhanh những thứ gì còn trong đất, thế càng làm đất càng lúc càng xấu? Hoa màu càng lúc càng tệ, đất đai càng xấu thậm chí cây tranh thứ dùng để lợp nhà cũng chẳng cao hơn "đầu gối".
Thật khổ, đó là lý do người viết độc thân mà chưa "vui tính" nổi.
Tù Cải Tạo về, hàng tháng phải đi trình diện Công An xã. Cũng giống xã Tân Sơn trên cao, nơi người Gio Linh ở rất đông, những ai tù "cải tạo" về đều đi trình diện CA hàng tháng để báo cáo mình về "làm gì" trong tháng qua. Nhớ hình ảnh khá bận bịu và lo lắng nhưng anh em cùng hoàn cảnh gặp nhau cũng vui. Về tới xã, lố nhố người ngồi thấp thỏm đợi chờ mong công an xã kiểm tra hay phê bình cùng 'lên lớp' vài thứ gì đó để về. Dù sao những người tù về ai nấy đều cầm chắc trong tay là mất một ngày lao động hàng tháng do đi 'trình diện báo cáo' nói trên.
Cho đến 4 năm sau, khoảng cuối năm 1984 chính xác là ngày 10/12/1084 một đêm người dân trong thôn người viết có lệnh qui tụ trước cái sân của Trường Cam Phú, một ngôi trường tiểu học cấp 1 trong thôn. Ngôi trường bị trận lũ tràn trước năm 1980 làm cát chôn vùi gần hết. Cát chôn trường dày lên một lớp như thế nhưng Trường qua 4 năm mới được xe cày từ Huyện lên thi nhau cào cát ra hai bên thành từng bờ đê cao, khiến ngôi trường Cam Phú nhìn như lọt thỏm ở giữa mới thấy trận lũ kinh hoàng ra sao? Tôi về đến nhà tháng 6/1980 thì cát đã vùi trường kể cả ngôi chợ có tên Cam Bình cũng bị cát vùi gần hết. Bà con trong xóm kể rằng, tài sản quán sá trong chợ đều bị cát nước cuốn và vùi dập. Ông Hai Than buôn đồ thạp vại lu sành đều bị nước lũ cuốn trôi vùi lấp trôi hết...
Trở về cái sân trường Cam Phú đêm đó...người dân ai nấy đêm đó tới rất đông. Có chuyện gì? rõ ràng là đêm quan trọng. Có một cái bàn đặt ở giữa sân cát. Ngồi đó là số Công An xã Tân Thiện cùng một hai người cán bộ đội đoàn.
Sau một hồi giới thiệu gì đó họ mới trịnh trọng đọc quyết định
TRẢ QUYỀN CÔNG DÂN!
Thì ra là vậy.
Có thể bạn đọc giờ đây có thể quên hay chưa cảm nhận được tâm trạng xúc động của người "trong cuộc" vào năm đó. Ra tù là niềm vui lớn thứ nhất, ra về ở địa phương người "tù cải tạo" còn bị "quản chế" một thời gian nữa. Lâu mau tùy mức "phấn đấu" và hoàn cảnh nơi đó. Rồi mấy năm sau khi được "TRẢ QUYỀN CÔNG DÂN" là niềm vui lớn thứ hai. Thứ quyền này chúng tôi mới có quyền đi lại nơi xa hơn địa chỉ từng bị "quản chế". Ý nghĩa vậy thôi, chứ quyền lợi khác chẳng hề có cho những ai từng phục vụ cho VNCH và nhất là đã đi "tù cải tạo"...
ĐÊM TRẢ QUYỀN CÔNG DÂN, TÔI CHẲNG HỀ BIẾT TRƯỚC
Thật vậy thưa bạn đọc, Đó là một đêm thật bất ngờ cho tôi. Sau cái tên thứ nhất Nguyễn Đình Cẩm lại đến tên tôi Đinh trọng Phúc. Sau bốn năm ra tù, Linh Mục Nguyễn đình Cẩm và người viết mới được trả "Quyền Công Dân" ! Cha Cẩm người viết được biết sau này. Hôm đó đối với tôi đó là một người tầm thước, dáng nho nhã, bình lặng. Người bận bộ đồ vải thường màu đen. Trí nhớ tôi chỉ nhớ hình ảnh đó.
Bà con ngồi dưới lắng nghe nhưng chẳng nghe tiếng nói năng râm ran nào cả? Môt trật tự qui định rồi. Một sắc thái chính trị bao trùm dù không nói nhưng mọi người đều giữ yên 'cái vị trí người dân' để mọi người có hai chữ bình yên. Không ai vỗ tay, không lời bàn tán. Cha Cẩm về lại địa phương, tôi cũng thế hai năm này bà con đều thấy. Chỉ có tôi do là Phật Giáo nên không vào nhà thờ Cha lần nào. Nhưng mỗi khi gánh khoai theo mẹ về bán dưới phố LAGi tôi có liếc mắt nhìn vào. Năm đó Cha chưa về, một nhà thờ sơ sài, u tịch, vắng lặng như thu mình không muốn cho hay trong tỉnh lặng mà thôi.
GIÁO XƯ Tin Mừng - ĐỘNG ĐỀN CAM BÌNH HÀM TÂN BỐN MƯƠI NĂM SAU
Theo trang Giaophanphanthiet.blog.com
Sau cuộc chiến tranh mùa Hè đỏ lửa 1972 ở miền Trung, giáo dân thuộc các Giáo xứ ở quận Cam Lộ, Gio Linh, tỉnh Quảng Trị dìu dắt nhau xuôi vào miền Nam đi tìm miền đất bình yên và định cư tại vùng Động Đền, quận Hàm Tân, Bình Tuy. Thêm vào đó, một số giáo dân Cam Bình ở Bình Long cũng tới định cư tại đây. Giáo xứ Tin Mừng được chính thức khai sinh vào ngày 22/12/1973 do Đức cha FX. Nguyễn Văn Thuận, Giám mục Giáo phận Nha Trang. Số giáo dân lúc ấy khoảng hơn 1600 người dưới sự chăn dắt của Cha Đaminh-Cẩm Nguyễn Đình Cẩm, cũng là Cha Quản xứ tiên khởi. Nhà thờ và nhà xứ được xây dựng bằng những vật liệu thô sơ.
Sau năm 1975, một số đông giáo dân vì sinh kế đã rời Giáo xứ đi kinh tế mới hoặc tới định cư ở vùng Cẩm Mỹ, Cẩm Đường, tỉnh Đồng Nai. Số giáo dân còn lại tại Giáo xứ khoảng 800 người. Thế nhưng, lại có một số giáo dân từ các Giáo xứ Xéo Cát, Lăng Cô (Huế) và Thanh Bồ Đức Lợi, (Đà Nẵng) đến định cư lập nghiệp tại đây và góp phần vào sự phong phú của Giáo xứ. Giáo dân lúc này lên đến khoảng 1200 người.
Từ năm 1976-1981, Cha Đaminh-Cẩm vắng mặt tại Giáo xứ một thời gian (đi tù). Trong thời gian này, Giáo xứ được Cha FX. Nguyễn Vân Nam, Chánh xứ Gio Linh tới giúp đỡ trong các ngày lễ trọng và lễ Chúa nhật hằng tuần. Mãi đến năm 1981, Cha Đaminh-Cẩm được trở về lại Giáo xứ. Có lẽ những năm tháng lao tù đã tôi luyện cha trở nên can đảm và dũng khí. Mặc dầu phải đối mặt với những áp lực của xã hội, những khó khăn về kinh tế trong bối cảnh rối ren của đất nước, nhưng ngài đã xây dựng và hoàn tất được phần cung thánh, củng cố đời sống giáo dân và gieo mầm ơn gọi. Sau 21 năm chăn dắt Giáo xứ, đến ngày 11/6/1994, ngài được bổ nhiệm đi làm Cha Quản xứ Bình An
(TRÍCH nguồn Lược Sử Giáo Xứ Tin Mừng | Giáo Phận Phan Thiết )
(hết trích)
....
Như phần trích trên từ năm 1976 đến 1981 cha Cẩm bị đi tù "cải tạo" cho đến năm 1981 cha mới về lại Động Đền. Người viết về năm 1980 rồi hai người cùng được trả "Quyền Công Dân" cùng một lượt vào đêm cuối tháng 12 năm 1984 như vừa nói đoạn trên. (Có thể tôi sẽ copy và post lên tờ giấy trả quyền công dân khi có dịp)
tờ Trả Quyền Công Dân người viết vừa tìm ra trong tài liệu gia đình đem đi Mỹ
Cha Cẩm ở Động Đền hay về lại đây thì Giáo xứ Tin Mừng bắt đầu hoạt động trở lại. Trước đây im lìm lắm (do cha đi tù) còn Cha Nguyễn vân Nam bận Giáo xứ Gio Linh trên kia lâu lâu cha ấy mới về giúp phụ cho Giáo xứ. Sau năm đó người viết thoáng thấy Cha Cẩm ít lần. Người hay đội cái mũ phớt, cũng bộ đồ đen, đi thăm bà con xóm làng một ít. Có lần Cha có tới xóm nhạc phụ tôi. Ruộng nhạc phụ tôi hay bà con đội 6 thôn 6 sát mé với nhà thờ Tin Mừng nên Cha Cẩm quen nhiều người làm ruộng và giáo dân ở quanh thôn 6 là chuyện dễ hiểu.
Sau này Cha Cẩm ra dưỡng hưu tại Giáo Phận Phan Thiết cho đến lúc mãn phần.
NGƯỜI VIẾT LÚC Ở XÃ SƠN MỸ TỪ 1984-1995 CÓ KỶ NIỆM SÂU ĐẬM VỚI CHA NGUYỄN VÂN NAM DO SAO
Đầu năm 1983 tôi lập gia đình. Đúng 30 tuổi đời hai vợ chồng cũng là đồng môn và tơ duyên nên vợ chồng cũng là ông tơ bà nguyệt chọn trước để về cùng một nơi. Một chuyện quý bạn chưa hề biết là hai vợ chồng này cũng sinh một nơi là O Hóa, thôn Đệ tứ QT ngày xưa...
Lấy nhau rõ ràng, tôi là đứa nghèo. Theo vợ cô giáo vùng quê Sơn Mỹ, có con trai đầu lòng lên tạm trú trường Sơn Mỹ như hình trên. Mái trường Sơn Mỹ là nơi gia đình người viết che mưa đụt nắng cho đến lúc có đủ năm con mới rời quê hương đất khổ đi định cư nước Mỹ.
ĐIẾC KHÔNG SỢ SÚNG...CUỘC GẶP GỠ VỚI CHA NGUYỄN VÂN NAM
Sau khi sinh con trai đầu lòng, hết tết 1984 vợ chồng người viết lên tạm trú trường trên (hình). Vợ thì dạy học vừa nuôi con cũng tại ngôi trường nói trên. Mái trường tôn, vách xi măng từ thời Khẩn Hoang Lập Ấp di dân vào Bình Tuy nă 1973 bị sụp đổ gần một phòng. Trong hình bạn đọc sẽ thấy khoảng sáng trắng sau khung cửa sổ; nơi đó vợ chồng tôi sẽ tráp bằng phên lá cùng sửa lại thêm để làm phòng ở cho gia đình ban đầu và còn thêm hai giáo viên tạm trú nữa. Vừa làm bếp vừa ở, nước non rất hạn chế do giếng khô mạch nước...giờ kể lại chúng tôi không biết tại sao mình lại sống nổi như thế?
Như đã viết trên sao tôi đề "ĐIẾC KHÔNG SỢ SÚNG" ý nghĩa ra sao?
Lập gia đình trong hoàn cảnh hai bàn tay trắng. Hai năm đầu lên đó với vợ cùng đứa con trai con ngo ngoe trong chiếc nôi, vài con gà do mẹ gia cho làm vốn tôi hàng ngày thiết tha hay nói cho thật ra là thèm muốn bất cứ miếng đất nào dù xấu hay tốt để làm ra củ sắn củ khoai hầu sống qua ngày. Thế là bao nhiêu đất quanh trường tôi được phép cho canh tác hết. Đây là nhà trường cho phép, tôi vừa trú ngụ ở và giữ trường, được canh tác lấy lợi tức là ân huệ rồi. Chuyện 'mộng mơ' có vị trí một 'chức phu trường' thì hoàn toàn không có do tôi là người vừa ra tù 'cải tạo' và người hiệu trưởng có cảm tình chi, thì trên huyện cũng chẳng hề có "tiêu chuẩn" nào cho phép về chuyện lập thêm cái việc "phu trường" cả!?
Tiếp tục như thế và hình như tôi an phận mình từ đó lại rất hăng hái với cái cuốc trong tay. Mới ba mươi tuổi hơn, tôi rất khỏe, hơn nữa lười biếng lấy chi ăn ai nuôi mình và con đây? Vợ đi dạy trường quê lương vài chục bạc Bắc, mười ba ký gạo làm sao sống qua ngày? Cha mẹ hai bên đều nghèo?
Đất trường xung quanh ngày đó là 'của tôi' rồi. Nói như tiếng quê mình phải gắng mà "bươi móc" mà ăn. Tiếp tục, tôi lại dòm ngó những bờ đất nào xung quanh, nơi nào cỏ hoang mọc tốt tôi không quản sức tém cỏ lại lên vồng trồng khoai 'tuốt luốt'. Người viết dùng chữ "tuốt luốt" là thưa thật với bạn đọc. Đứa nông dân như kẻ này, bất cứ đất nào thấy cỏ tốt là "phang" cho đến một ngày...
Bờ đất bên đường không xa Nhà Thờ Gio Linh mấy, nhưng cỏ mọc rất tốt. Từ miếng đất trường của vc tôi nhảy qua con mương lỡ là đến thôi. Tiện lợi quá kẻ này liền tấp cỏ lại, nhằm lên vồng trồng khoai.
Đang lui hui tém đất, tôi bỗng giật mình...một người tầm thước dáng đi chắc nịt đang bước tới gần tôi đi sau là một anh tuổi na ná với tôi.
Người lạ đó nói lớn:
-Ai cho anh cuốc đất ở đây? đất này là đất của Cha bộ anh không biết hả?
Giọng ông nói khá lớn vẻ tức giận.
Tôi quá bất ngờ, do cứ đinh ninh là đất vô chủ và trả lời lí nhí...
- Đất này là đất...hoang mà?
-Đất này là đất của CHA, hỏi anh đội trưởng này xem?
Thì ra anh đi theo đó là anh đội trưởng sản xuất trong thôn 4 của xã Sơn Mỹ!
Anh đội trưởng, tới giọng anh chỉ nho nhỏ với tôi. Dù sao con anh cũng là học trò của vợ tôi. Trong thôn ai cũng biết mặt tôi, "chồng Cô Huệ, chồng cô Huệ..." như mấy đứa học trò từ trong nhà hay la to mỗi khi tôi vào rừng đốn củi, đi ngang nhà chúng.
Hoàn cảnh anh đội trưởng nửa thì nể Cha nửa nể người chồng cô giáo...
- Đất ni là đất của CHA eng nờ, khôn phải đất hoang mô eng?..
Tôi nghe vậy cụt hứng, cũng lí nhí nói vài lời chi đó với CHA rồi vác cuốc nhảy qua lại con mương đất lở, đi về.
Sau lưng tôi có tiếng CHA đi trở về nhà thờ nói gì với người đội trưởng...tôi chẳng còn nghe. Mà nghe làm chi nữa? cái tội của tôi "to đùng' khi không đất của CHA lại dám vác cuốc qua "phang"?!
MỘT CUỘC GẶP GỠ BẤT NGỜ VỚI CHA NGUYỄN VÂN NAM
Trời hơi xế, vừa ăn trưa vừa kể câu chuyện đáng tự thẹn cho vợ nghe thì có tiếng ai trước phòng. Có một người vừa tới trước phòng trường và nói cho hai vợ chồng tôi rằng:
CHA NAM MUỐN GẶP TÔI BÊN NHÀ THỜ?!
Người kể khá bất ngờ và lúng túng, không biết chuyện chi đây lành hay dữ?
Bà xã tôi trấn an:
-Eng cứ qua bên cha đi, khôn răng mô! người bên nhà thờ cả chị Xuân em đều quen hết mà!
Thôi cứ đi thử xem?!
Thật vậy, tôi chẳng hề ngờ người ra la rầy mình đó là CHA giáo xứ, rồi mấy giờ sau lại đòi "gặp" mình sao mà không lo được? Hơn nữa cả đời tôi chưa hề tới nhà thờ lần nào. Dưới kia, Động Đền chỉ có hai người Cha Cẩm và Tôi hai người một hoàn cảnh là được "trả quyền công dân" cùng một lần thế mà kẻ này chưa hề vào nhà thờ Tin Mừng thăm Cha Cẩm lần nào? Giờ đây lại được cha Nam gọi gặp?
Nhà thờ của Cha Nam xem chừng ở phía đất thấp hơn phía đất của Chợ Sơn Mỹ, ngoài con đường đất đỏ có xe chạy.
Đứng trước căn nhà dưới (hình trên) tôi đợi người đó vô báo cho Cha Nam hay tôi đã qua.
Hình như Cha Nam đang nghỉ trưa. Khuôn mặt ông giờ đây khác hẳn ban sáng. Cha đon đả bảo tôi cứ ngồi xuống, ngồi xuống ...nói chuyện.
Cha lấy đâu ra dĩa kẹo bánh gì đó tôi đã quên. Hai ngươi ngồi bệt trước cái hiên nhà (hình trên) nói chuyện. Thì ra CHA hỏi giáo dân Gio Linh và CHA biết "lý lịch" của tôi. Có thể anh đội trưởng trong phần trên nói lại với CHA.
Giọng Cha Nam xem chừng ôn tồn và gần gũi hơn. Cha hỏi tôi ở tù đâu? cha mẹ ở đâu hiện tại. Cha cho tôi biết cha có làm Hiệu Trưởng trường tư thục Thanh Linh dưới Động Đền trước 1975...
Cha còn nhớ nhạc phụ tôi có đứa con gái, Trần thị Bạch Yến học sinh xuất sắc nhất của trường Thanh Linh hồi đó. Một thời VNCH vẫn còn và tôi là người Sĩ Quan QLVNCH chứ đâu "tội nghiệp" như bấy giờ..
Nói sao hết cảm tình nảy sinh giữa hai người sau khi hiểu hoàn cảnh nhau. Lòng Cha Nam lại bồi hồi khi nghe tôi kể chuyện cùng được "trả quyền công dân" với Cha Lê Đình Cẩm dưới xã Tân Thiện.
Chợt Cha Nam, như nhớ ra điều chi:
- Ôi Cha quên cha quên...nói, cái mẫu đào lộn hột của cha ngoài nớ là của Cha, anh cứ trồng khoai đi, trồng hết càng tốt. Cha cũng có lợi mà anh cũng có lợi mà.
Chỉ có thế, người viết ríu rít cám ơn Cha Nam. Nhớ đúng vào hoàn cảnh ngày đó, được đất trồng khoai thì sướng biết chừng nào cho người tù cải tạo mới về.
Đường qua Nhà Thờ Gio Linh có hàng cây Anh Đào hoa nở trắng phau. Vợ chồng người viết khá thích. Qua lại với Cha Nam vài lần người viết còn qua xin CHA vài cành hoa Anh Đào để về dăm trồng. Một thời gian mấy cành hoa anh đào của Cha Nam bắt đầu nở trước mái trường nhà tôi đang tạm trú. Ngày tết, đứng ru đứa con gái đầu lòng nhìn hoa anh đào nở tự nhiên tôi cảm tác một vài câu thơ ngắn ngủi. Thú thật tôi không có khiếu thơ, nhưng mấy câu thơ sau là thật vào hồi đó may sao người kể chuyện còn tìm ra được:
Bâng khuâng liễu rũ bên thềm
xã Sơn Mỹ Hàm Tân Tết Canh Ngọ 1990 (2/2/1990)[Be BI 5 tuoi/ 5th laman's birthday without any cake]
ngày tết dưới mái thảo trang /nhớ về những nhánh hoa anh đào của linh mục Nguyễn vân Nam chăn dắt giáo xứ xã Sơn Mỹ ,tôi đã đem về trồng quanh ngôi trường cũ này
Đinh trọng Phuc
***
...Không biết Cha Nam và Tôi còn nói chi nữa không? Nhưng câu chuyện ngày xưa của một ký ức không quên trên miền đất khổ là những kỷ niệm không bao giờ chúng tôi quên cả.
Thời gian vùn vụt trôi đi. Những hoàn cảnh cuộc đời khiến những lần gặp nhau tội và thương như thế cũng phải chia ly. Nhà tôi thì đi Mỹ còn Cha Cẩm thì tuổi già sức yếu ra an dưỡng tại Giáo Phận Phan Thiết cùng qua đời tại đó. Về Cha Nguyễn vân Nam, người viết được biết sau này Cha được thuyên chuyển lên xã Tân Thắng, sau đó hình như ra trung và cũng mãn phần về với Nhan Thánh Chúa lâu rồi.
Chuyện ngày qua, có những kỷ niệm không phải buồn quá hay vui quá mà là những kỷ niệm cho chúng ta thương cảm về một quá khứ tràn đầy hoài niệm cho những người quen kẻ biết nay đà khuất mặt./.
Đinh trọng Phúc
Nhớ về Hàm Tân và hai vị Linh Mục Nguyễn đình Cẩm và Nguyễn vân Nam
8/12/2025 San Jose USA
No comments:
Post a Comment